Kultura

Gusle

19/12/2018 -

Gusle su narodni muzički instrument s područja Balkana. Ovaj instrument ima jednu, ili eventualno dvije žice. Najčešće su napravljene od javorovog drveta. Kao jednožičani instrument, gusle se sreću u Crnoj Gori, Srbiji, Bosni, Hercegovini i Hrvatskoj. Gusle iz Like i Bosanske Krajine uglavnom imaju dvije žice.

Žice su napravljene od trideset upredenih konjskih dlaka, kao što je slučaj i sa strunom gudala. Gudalo se koristi tako što se povlači po zategnutim žicama, proizvodeći oštar i dramatičan zvuk, koji je izuzetno ekspresivan. Gusle spadaju u instrumente za koje je potrebno veliko umijeće sviranja.

Same gusle sastoje se od muzičke kutije koja je presvučena životinjskom kožom na koju se nadovezuje dugačak vrat na čijem završetku je izrezbarena životinjska (najčešće konjska) ili ptičija (najčešće orao ili soko) glava.

Pri sviranju, tijelo gusala se polaže na koljena (u krilo), dok dugačak vrat pridržava dlan jedne ruke.

Gusle su igrale važnu ulogu u istoriji epske poezije dinarskog područja budući da su guslari — narodni pjevači, opjevali događaje iz nacionalne istorije vjekovima, sve dok ti tekstovi nisu konačno zapisani. Većina pjesama govori o vremenima otomanske vladavine i nacionalne borbe za nezavisnost. Naporima Vuka Karadžića mnoge epske pjesme zapisane su i sačuvane već u ranom 19. vijeku.

Gusle daljim poreklom potiču iz srednje Azije, a ne zna se tačno kako su dospele na područje Balkana, neki pretpostavljaju preko Vizantije. Na vrhu gusala je često jarčeva glava kao simbol stočarstva i nomadskih naroda, dok je gudalo najčešće izrađeno u obliku zmije, kao simbol gorštačke ljutine. Kasnije se na guslama sreću likovi nacionalnih junaka, a nije slučajno što se prave od javora, jer javor kao drvo ima simboliku u predhrišćanskoj religiji i označavao je kult predaka.

Gusle su bile široko prisutne u hrišćanskim kućama a često i u muslimanskim.  Svaka kuća i ognjište je imalo gusle, pa i ako niko u kući nije znao zaguditi, one su stajale i čekale gosta koji je znao zaguditi i uz gusle zapjevati. Uz gusle se rađalo, krštavalo, stasavalo, vjenčavalo, u bojeve išlo i umiralo.

Pjevanje uz gusle je u novembru 2018 na sjednici Uneskovog međuvladinog komiteta za očuvanje nematerijalnog kulturnog nasljeđa upisano u Uneskovu Reprezentativnu listu nematerijalnog kulturnog nasljeđa čovječanstva kao dio kulturnog nasleđa Srbije.